Patchouli: oorsprong, geur en geheimen van een iconisch ingrediënt in de natuurlijke parfumerie

Een bos na de regen, donker kreupelhout, een vleugje bittere cacao en iets dat bij het begin bijna kamferachtig is: patchouli lijkt op geen enkel ander ingrediënt. Het heeft de eeuwen doorstaan, van de kostbare stoffen uit de 19e eeuw tot de jaren 1970, voordat het weer zijn volledige plaats innam in de natuurlijke parfumerie. Dit artikel vertelt over zijn botanische oorsprong, het extractieproces en de redenen waarom het een onvervangbare basisnoot is.

Een geur van kreupelhout na de regen

Bij het eerste contact kan etherische patchouliolie verrassend zijn: groen, een beetje kamferachtig, bijna medicinaal. Enkele minuten later verandert de geur in iets houterigs en aards, vochtig als een bos na een regenbui, met nuances van cacao, zacht leer of droog hout. De textuur is dicht en amberkleurig, en de aanwezigheid op de huid houdt urenlang aan. Het is een ingrediënt dat aanvankelijk verdeelt, maar vervolgens weet te verleiden, vooral wanneer het goed gedoseerd en goed omringd is. In een parfum werkt het vaak op de achtergrond, zonder onmiddellijk herkenbaar te zijn.

De geschiedenis ervan in Europa is verbonden met de handel met het Oosten. In de 19e eeuw werden patchoulibladeren tussen kostbare stoffen uit India gelegd, met name kasjmieren sjaals, om ze tegen insecten te beschermen. Hun geur werd uiteindelijk het kenmerk van deze gewilde stoffen. Veel later, in de jaren 1960 en 1970, werd puur gedragen patchouli een embleem van de tegencultuur, waardoor het soms een karikaturaal imago kreeg. Toch heeft de parfumerie patchouli altijd verfijnd gebruikt, als een basis die structuur geeft. Het is deze bewerkte en genuanceerde patchouli die we terugvinden in de huidige composities.

Een tropische plant uit Azië

Patchouli, met de botanische naam Pogostemon cablin, is een kleine struik uit de lipbloemenfamilie, dezelfde familie als lavendel, munt en rozemarijn. De brede, fluweelachtige en gekartelde bladeren dragen minuscule klierhaartjes waarin de essentiële olie zit. De plant komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië en heeft een warm en vochtig klimaat nodig, zonder al te direct zonlicht, en een vruchtbare bodem. De naam zou afkomstig zijn uit het Tamil, waar « patchai » groen en « ilai » blad betekent. De plant bloeit zelden in cultuur en wordt vooral door stekken vermeerderd.

Patchouli werd lange tijd in Maleisië geteeld, maar verplaatste zich geleidelijk naar de Indonesische archipel, die tegenwoordig ongeveer 90 % van de wereldproductie van essentiële olie levert. Het eiland Sulawesi concentreert het merendeel van de teelt, gevolgd door Sumatra en Java, waar kleine producenten de bladeren meerdere keren per jaar oogsten. Deze concentratie in één regio maakt de sector gevoelig voor klimatologische schommelingen en bodemverarming, vandaar de groeiende belangstelling voor duurzamere landbouwpraktijken. Bij Aimée de Mars wordt de patchouli in Indonesië geselecteerd bij betrokken producenten die aandacht hebben voor de herkomst van elke natuurlijke grondstof.

Van gedroogd blad tot essentiële olie

De geur van patchouli komt niet tot uiting in het verse blad. Na de oogst worden de bladeren enkele dagen te drogen gelegd, waardoor een lichte fermentatie op gang komt. Tijdens deze stap rijpen de aromatische voorlopers en wordt de distillatie voorbereid. Vervolgens worden de bladeren met waterdamp gedistilleerd, die de essentiële olie meevoert voordat deze van het water wordt gescheiden. Er is ongeveer vijftig kilo gedroogde bladeren nodig voor één kilo olie, wat een idee geeft van de waarde van deze grondstof.

Een olie die beter wordt met de tijd

Patchouli is een van de weinige essentiële oliën die baat hebben bij veroudering. Vers gedistilleerd behoudt de olie groene en kamferachtige noten die soms wat scherp zijn. In de loop van maanden, en soms jaren, vervagen deze facetten en maken ze plaats voor een rondere, zachtere en amberkleurigere geur, terwijl de kleur donkerder wordt. Parfumeurs vergelijken deze ontwikkeling graag met die van een goede wijn. Patchoulol, het belangrijkste bestanddeel van de olie, geeft haar de kenmerkende houtachtige diepte.

Patchouli in de creaties van Aimée de Mars

Bij Aimée de Mars geeft Indonesische patchouli diepte aan verschillende parfums van 100% natuurlijke oorsprong. In Terra 21 en Soleil 21 uit de Collection 5 Éléments geeft hij de composities een houtachtige basis. Hij verwarmt Mystique Améthyste en maakt deel uit van twee parfums uit de Déesses-collectie, Indomptable Cybèle en Sensuelle Sulis. Elke keer blijft hij subtiel maar essentieel: hij verankert het parfum en verlengt de aanwezigheid van de andere grondstoffen. Met de ontdekkingssets kunt u deze geursporen op uw huid vergelijken.

Patchouli, de ultieme basisnoot

In de parfumerie is patchouli vooral een basisnoot. Dankzij zijn lage vluchtigheid blijft hij op de huid aanwezig wanneer de topnoten zijn verdwenen, en houdt hij de noten eromheen vast. Hij geeft bloemen meer reliëf, verwarmt harsen, verlengt citrusnoten en creëert een natuurlijke verbinding met ambernoten. Hij vormt ook de kern van twee grote olfactorische families: moderne chypres, waarin hij samengaat met bergamot, cistus en eikenmos, en ambergeuren, waarin hij vanille en harsen ontmoet. Ons artikel over het chypreparfum beschrijft de geschiedenis van deze familie.

De combinatie van patchoeli en roos is een van de bekendste in de parfumerie. Bij Aimée de Mars krijgt deze combinatie een bijzondere betekenis: hier ontstaat levende parfumerie met bloemen en essences van natuurlijke oorsprong, en wordt de roos elke maand mei met de hand geoogst in de tuin van Aimée in Montcresson om bloemrijke jaargangen te creëren. In combinatie met de tonkaboon of vetiver laat patchoeli opnieuw een ander gezicht zien: in het ene geval gourmand, in het andere droger. Dankzij dit vermogen om afhankelijk van zijn partners van karakter te veranderen, komt het voor in parfums die sterk van elkaar verschillen. Daarmee is het een van de kostbaarste grondstoffen in het palet van de natuurlijke parfumeur.

Een noot die helpt bij het aarden

De bulbus olfactorius, die geurprikkels ontvangt, staat rechtstreeks in verbinding met de hersengebieden die verband houden met emotie en geheugen. Daarom kan de geur van aarde of bos onmiddellijk een gevoel van kalmte of een specifieke herinnering oproepen. Patchoeli wordt door liefhebbers, met zijn noten van kreupelhout en gedroogd blad, vaak beschreven als een geur die je weer met beide voeten op de grond zet. Aimée de Mars associeert het dan ook met de behoefte om opnieuw verbinding te maken met de aarde en vol vertrouwen verder te gaan. In de Aromaparfumerie® is elk parfum opgebouwd rond een hart van actieve bestanddelen, samengesteld uit 21 etherische oliën die zijn geselecteerd vanwege hun relatie met emoties, met een eigen intentie voor elke geur: verwelkomen, verankeren, belichamen, transformeren.

De patchoeli die we in een parfum gebruiken, is verdund met andere grondstoffen en heeft daardoor niets te maken met het gebruik van pure etherische olie. Een etherische olie is een geconcentreerde stof die niet zomaar rechtstreeks op de huid mag worden aangebracht. Verschillende etherische oliën worden afgeraden voor zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven; vraag bij twijfel advies aan een zorgprofessional. Met deze voorzorgsmaatregelen in gedachten blijft patchoeli een van de rijkste grondstoffen in de natuurlijke parfumerie: een blad dat aan karakter wint door te drogen, een olie die rijker wordt door te rijpen, een noot die alles eromheen verankert. Verwerkt in een parfum begeleidt het een moment van heroriëntatie.

Vind het parfum dat bij je past

Om te weten welke samenstelling met patchouli bij u past, begeleidt de Aromatest u aan de hand van enkele vragen, en met de ontdekkingssets kunt u meerdere parfums uitproberen voordat u een keuze maakt. Bij elk flesje worden twee gratis samples geleverd, waaronder een sample van het bestelde parfum, zodat u het kunt uitproberen voordat u het flesje opent. Ruilen is gratis binnen 30 dagen, zolang het flesje niet is gebruikt (aanbieding geldig in Europees Frankrijk). Aimée de Mars krijgt een beoordeling van 4,8 op 5 op basis van meer dan 2600 geverifieerde beoordelingen: onze vrouwelijke en mannelijke klanten zijn onze eerste ambassadeurs.

Veelgestelde vragen