Endometriose: en als hormoonverstoorders een rol spelen die we pas net beginnen te begrijpen?

Er zijn cijfers die op zichzelf al een stille urgentie vertellen. Vandaag de dag treft endometriose ongeveer 10% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd wereldwijd, bijna 190 miljoen mensen. Achter deze statistieken schuilen levensverhalen die gekenmerkt worden door een diepe medische doolhof: het duurt gemiddeld 7 jaar voordat een diagnose wordt gesteld. Zeven jaar van twijfel, genegeerde pijn en vragen over de oorsprong van een kwaal die lijkt te wortelen.

In het licht van deze onzichtbare epidemie richt de wetenschap zich niet langer alleen op het begeleiden van de symptomen, maar zoekt ze naar de oorzaken. Eén hypothese wint elk jaar aan gewicht: die van onze omgeving. En als de chemische stoffen om ons heen bijdragen aan de ontwikkeling van deze aandoening? Het gaat hier niet om een definitief antwoord, maar om een heldere blik op sporen die het internationale onderzoek nu zeer serieus neemt.

Dit artikel beweert niet dat hormoonverstoorders endometriose veroorzaken. Het presenteert de huidige stand van het onderzoek naar de verbanden die de wetenschap bestudeert, evenals de keuzes die wij maken in onze formulatiepraktijk.

 

 

Endometriose begrijpen: een hormoongevoelige aandoening

Endometriose is een complexe gynaecologische aandoening. Het wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van weefsel dat lijkt op het endometrium (de baarmoederslijmvlies) buiten de baarmoederholte. Deze cellen worden gevonden op de eierstokken, eileiders, het buikvlies en soms zelfs op naburige organen zoals de blaas of de darm.

Het probleem ligt in het gedrag van dit "verbannen" weefsel: bij elke cyclus reageert het onder invloed van hormonen precies zoals het normale endometrium. Het wordt dikker en bloedt daarna. Maar omdat er geen uitweg naar buiten is, veroorzaken deze microbloedingen een chronische ontsteking, verklevingen en interne beschadigingen.

De gevolgen zijn vaak invaliderend: extreem pijnlijke menstruaties, chronische vermoeidheid en pijn tijdens de geslachtsgemeenschap. Voor veel getroffen vrouwen is de strijd ook die om vruchtbaarheid: in 30 tot 40% van de gevallen is endometriose geassocieerd met moeilijkheden om zwanger te worden. Het is des te belangrijker om te kijken naar de link tussen hormoonverstoorders en vruchtbaarheid.

Een belangrijk punt hier is: endometriose is een oestrogeen-afhankelijke pathologie; de groei van het endometrium wordt gestimuleerd door oestrogenen. Juist deze hormonale gevoeligheid plaatst de ziekte centraal in het debat over chemische stoffen in de omgeving.

 

 

Endometriose en endocriene disruptoren: wat het onderzoek vandaag onderzoekt

 

Een hormoonafhankelijke ziekte die vragen oproept over de omgeving 

Als de groei van het endometrium afhankelijk is van oestrogenen, dan wordt elke stof die dit hormoon kan "imiteren" een potentiële verdachte bij het ontstaan, de progressie of verergering van endometriose.

Dit is precies de werkingswijze van endocriene disruptoren: deze stoffen kunnen het hormonale systeem verstoren door natuurlijke signalen van het lichaam na te bootsen, te blokkeren of te veranderen. Bij endometriose, een oestrogeen-afhankelijke ziekte, roept deze verstoring een centrale vraag op: kunnen deze omgevingsblootstellingen de reeds werkzame mechanismen versterken?

 

Wat studies vandaag zeggen over de link tussen PE en endometriose

Al enkele jaren richt internationaal onderzoek zich nauwgezet op deze hypothese. Een samenloop van epidemiologische studies toont een associatie tussen blootstelling aan bepaalde endocriene disruptoren — met name bisfenolen (BPA), ftalaten (zoals DEHP), dioxines en PCB’s — en endometriose.

Een review gepubliceerd in Reproductive Toxicology (Sirohi et al., 2022) suggereert dat deze stoffen een rol kunnen spelen in de fysiopathologie van de ziekte, door in te grijpen op verschillende belangrijke biologische routes.

Meer recent bevestigt een overzicht uit 2025 (International Journal of Molecular Sciences) deze trend: de beschikbare gegevens tonen een positieve associatie tussen de niveaus van deze verbindingen in het lichaam en het risico op endometriose.

Een case-controlestudie gepubliceerd in 2024 in Environmental Research, met meer dan 500 vrouwen, heeft onder andere vastgesteld dat hoge urinewaarden van bisfenolen en metabolieten van ftalaten geassocieerd zijn met een verhoogd risico op endometriose.

Deze resultaten bewijzen geen directe causaliteit. Ze belichten echter een samenloop van wetenschappelijke aanwijzingen die het onderzoek blijft verkennen.

 

 

Steeds beter gedocumenteerde biologische mechanismen

Verschillende plausibele mechanismen maken het vandaag mogelijk te begrijpen waarom deze stoffen nauwkeurig worden bestudeerd:

• Xeno-oestrogene activiteit

Sommige moleculen werken als "hormonale bedriegers". Ze binden zich aan oestrogeenreceptoren en activeren ongepaste signalen voor celgroei. Deze kunstmatige stimulatie zou de oestrogeenblootstelling van weefsels kunnen verhogen en de ontwikkeling van letsels kunnen bevorderen;

• Oxidatieve stress

Blootstelling aan persistente organische verontreinigende stoffen (zoals dioxines of PCB's) veroorzaakt een onevenwicht tussen vrije radicalen en antioxidanten. Deze cellulaire stress bevordert een chronisch ontstekingsklimaat, kenmerkend voor endometriose;

• Verstoring van het immuunsysteem

Normaal gesproken verwijdert het immuunsysteem endometriumcellen die zich buiten de baarmoeder bevinden. Sommige toxines zouden dit vermogen kunnen verzwakken, waardoor deze cellen zich kunnen vestigen en blijven bestaan;

• Epigenetische veranderingen

Sommige stoffen kunnen de expressie van genen die betrokken zijn bij hormonale en inflammatoire regulatie veranderen, zonder het DNA zelf te wijzigen. Deze veranderingen zouden kunnen bijdragen aan het langdurig creëren van een gunstig terrein voor de ziekte.

 

 

Een wetenschappelijke samenhang, zonder absolute zekerheid

Elk van deze mechanismen wordt afzonderlijk nog bestudeerd. Maar samen vormen ze een biologische samenhang: door gelijktijdig in te werken op hormonen, ontsteking en immuniteit, zouden hormoonverstoorders een omgeving kunnen creëren die bevorderlijk is voor de vestiging en voortgang van endometriose.

Het is deze samenloop van aanwijzingen — eerder dan één enkel bewijs — die de wetenschappelijke gemeenschap vandaag ertoe brengt om milieufactoren als een serieuze piste te beschouwen, die nog steeds wordt onderzocht.

 

 

Waar komen we deze stoffen dagelijks tegen?

De blootstelling aan hormoonverstoorders is niet het gevolg van een geïsoleerd incident, maar van een diffuse en voortdurende aanwezigheid in onze omgeving:

• Voeding: via pesticiden (organochloriden) of plastic verpakkingen;
• Woonomgeving: schoonmaakproducten, gebromeerde brandvertragers of kaarsen op basis van paraffine uit de petrochemie.
• Hygiëne en cosmetica: ftalaten worden nog vaak gebruikt als fixeerstoffen in de hormoonverstorende stoffen in conventionele parfums. Een bijzondere waakzaamheid is geboden bij industriële hygiëneproducten vanwege de hoge doorlaatbaarheid van het vaginale slijmvlies;
• Professionele omgeving: langdurige blootstelling op de werkplek is een belangrijke waakzaamheidsfactor. Een Canadese studie bracht met name een verhoogd risico op gynaecologische aandoeningen aan het licht, waaronder een toename van 40% in het risico op eierstokkanker bij schoonheidsspecialistes en kappers. Deze vaststelling geldt ook voor de kledingindustrie, de bouwsector en de landbouw.

De echte gezondheidsuitdaging ligt in het cocktaileffect, met andere woorden, de ophoping van meerdere blootstellingen aan lage doses, afkomstig van verschillende dagelijkse bronnen. Elke bron afzonderlijk lijkt misschien onschadelijk. Maar we worden blootgesteld aan een dagelijkse ophoping van micro-blootstellingen. De veiligheidsdrempels worden per stof, per product berekend en houden geen rekening met herhaalde, bijna chronische blootstelling.

Gezien de alomtegenwoordigheid van de bronnen en de ontoereikendheid van de huidige wettelijke drempels, is de enige directe hefboom om in actie te komen het verminderen van de blootstellingen die we direct kunnen beheersen.

Deze vaststelling rechtvaardigt het vergroten van de voorzorgsmaatregelen tijdens de zwangerschap, evenals voor vrouwen wiens hormonale balans al verstoord is door een aandoening (endometriose, PCOS…).

 

 

Het voorzorgsprincipe, een voor de hand liggende keuze voor Aimée de Mars

Geconfronteerd met deze alomtegenwoordigheid, welke houding moeten we aannemen? Voor Valérie Demars, oprichtster van het Laboratorium Aimée de Mars, ligt het antwoord in een diepgeworteld geloof dat is ontstaan uit 30 jaar formuleringservaring.

Haar ervaring getuigt van de reactietijd van de gezondheidsautoriteiten. Ze kon zo de opeenvolgende herziening van stoffen (chlorfenesine, parabenen, fenoxyethanol of PFAS) waarnemen, die eerst als veilig werden beschouwd voordat ze werden verboden of beperkt, vaak 15 jaar na de eerste twijfels. Deze klinische ervaring dwong haar tot een conclusie: het 'we wisten het niet' kan niet langer als excuus dienen.

“Het voorzorgsprincipe betekent niet dat we perfect zijn. Het betekent dat we bij twijfel het risico niet nemen,” legt ze uit.

Deze eis heeft geleid tot de overgang van 98% naar 100% natuurlijke oorsprong. Deze keuze, die 5 jaar R&D vergde, illustreert perfect onze manifest voor een parfum dat het leven beschermt. Tegenwoordig is het heel goed mogelijk om cosmetica zonder endocriene verstorende stoffen te kiezen zonder het zintuiglijke genot op te offeren. Een natuurlijk concentraat kost tien keer meer dan het synthetische equivalent, maar dat is een bewuste meerprijs om verzorging met respect te garanderen.

 

 

Conclusie

Endometriose is een complexe ziekte, waarvan de wortels zowel genetisch als omgevingsgebonden zijn. De 190 miljoen getroffen vrouwen verdienen het dat de kwestie van verontreinigende stoffen transparant wordt behandeld door de gezondheidsautoriteiten.

Het gaat er niet om in angst te leven, maar om een houding van voorzichtigheid aan te nemen. Het aandeel synthetische stoffen in huis verminderen en kiezen voor gezonde producten zijn hefbomen die iedereen kan gebruiken. Door te kiezen voor verzorging in plaats van chemisch risico, beschermen we niet alleen onze huid, maar ook ons diepste evenwicht.

Ontdek onze 100% natuurlijke parfums en verzorgingsproducten

 

 

Bronnen

• WHO (2023) : « Rapport over de wereldwijde impact van endometriose. »
• Sirohi et al., (2022) : « Endocriene verstorende stoffen en endometriose, Reproductive Toxicology. »
• Environmental Research (2024) : « Case-control studie over bisfenolen en ftalaten. »
• International Journal of Molecular Sciences (2025) : « Het ontrafelen van de kern van endometriose. »
• Biomedicines (2024) : « Epidemiologisch overzicht van blootstelling aan ftalaten. »